Emmentaler
Emmentaler kaas geraspt, in plakken of als stuk: wat je waarvoor koopt, het verschil met emmental, waar de gaten vandaan komen en of hij lactosevrij is.

Emmentaler is een van de bekendste kazen ter wereld en staat symbool voor Zwitserland. De grote, onregelmatige gaten zijn meteen herkenbaar en onderscheiden emmentaler van alle andere kazen. De naam verwijst naar het Emmental, een schilderachtig dal in het kanton Bern. Emmentaler AOP (Appellation d’Origine Protégée) mag alleen in Zwitserland worden geproduceerd van rauwe, niet-gepasteuriseerde koemelk.
De gaten verklaard
De gaten in emmentaler zijn geen toeval en ook geen defect. Ze ontstaan door een specifiek bacteriestam, Propionibacterium freudenreichii, die tijdens de rijping CO2 produceert. Dit gas verzamelt zich in de wrongelmassa en vormt holtes. De grootte en het aantal gaten zijn een indicatie van de rijpingsomstandigheden: temperatuur, vochtigheid en tijd. Een premium emmentaler heeft ronde, glanzende gaten zo groot als een kers.
Is emmentaler lactosevrij?
Emmentaler bevat zo weinig lactose dat de kaas in de praktijk als lactosevrij geldt. Dat komt door de manier waarop hij gemaakt wordt, niet door een toevoeging of een aparte behandeling.
Melk bevat lactose, de melksuiker. Bij het kaasmaken loopt het grootste deel daarvan weg met de wei. Het kleine beetje dat in de wrongel achterblijft, wordt in de eerste uren en dagen door melkzuurbacteriën omgezet in melkzuur. Daarna zetten de propionzuurbacteriën uit de vorige alinea dat melkzuur om in onder meer propionzuur en CO2, het gas dat de gaten maakt. Na maanden rijping is er van de oorspronkelijke melksuiker vrijwel niets meer over.
Volgens de Zwitserse kaasorganisatie Switzerland Cheese Marketing zijn Zwitserse harde en halfharde kazen, waaronder Emmentaler AOP, van nature lactosevrij: ze bevatten minder dan 0,1 gram lactose per 100 gram. Ook het Voedingscentrum schrijft dat harde, gerijpte kaas weinig tot geen lactose bevat. Voor emmental uit Frankrijk of Duitsland geldt hetzelfde principe, want ook die kaas rijpt weken tot maanden. Bij bewerkte producten met emmentaler, zoals smeerkaas, kaassaus of een kant-en-klare fonduemix, kan wel melk of melkpoeder zijn toegevoegd. Kijk daarom altijd naar de ingrediëntenlijst.
Lactose-intolerantie is iets anders dan een koemelkallergie. Bij een allergie reageert het lichaam op de melkeiwitten, en die zitten gewoon in emmentaler. Dit is algemene informatie en geen medisch advies; heb je klachten of twijfel je, overleg dan met een huisarts of diëtist.
Emmental of emmentaler: wat is het verschil?
Emmental en emmentaler zijn twee namen voor hetzelfde type kaas. Emmentaler is de Duitse naam, letterlijk “uit het Emmental”, net zoals een Berliner uit Berlijn komt. Emmental is de Franse naam. In Nederland zie je beide, vaak op de verpakking door elkaar.
Het verschil zit niet in de naam maar in de herkomst. De naam emmental is als zodanig niet beschermd: overal ter wereld mag een kaas van dit type emmental of emmentaler heten. Beschermd zijn alleen de namen met een herkomstaanduiding:
- Emmentaler AOP komt uit Zwitserland en wordt gemaakt van rauwe koemelk van koeien die geen kuilvoer krijgen. De kaas rijpt minstens vier maanden. Het productiegebied is groter dan het Emmental zelf en omvat meerdere kantons. Je herkent hem aan de aanduiding Emmentaler AOP op het etiket.
- Franse emmental is de emmentaler die je in Nederland het vaakst tegenkomt. Wat hem van de Zwitserse onderscheidt, staat in de volgende sectie.
- Duitse emmentaler wordt ook veel gemaakt. De bekendste is Allgäuer Emmentaler uit de Allgäu in Zuid-Duitsland, die in de EU een beschermde oorsprongsbenaming heeft.
Een supermarktpakje “emmentaler” zonder verdere aanduiding is dus meestal geen Zwitserse kaas. Dat is geen bedrog, want de naam is vrij, maar het verklaart waarom de ene emmentaler zoveel milder smaakt dan de andere. Zoek je de volle, nootachtige smaak, kies dan voor Emmentaler AOP en liefst een oudere versie. Een verwante Zwitserse kaas met een krachtiger smaak en weinig of kleine gaatjes is gruyère.
Franse emmentaler en Zwitserse emmentaler
Franse emmentaler, op het etiket meestal gewoon emmental, is geen namaak van de Zwitserse kaas maar een eigen traditie. In de Franse Alpen en de Jura, vlak over de grens met Zwitserland, wordt al lang kaas van dit type gemaakt. Tegenwoordig maakt Frankrijk veel meer emmental dan Zwitserland zelf.
Het verschil met Zwitserse emmentaler zit in de melk, de rijping en de regels:
- Melk. Emmentaler AOP wordt van rauwe koemelk gemaakt. Franse emmental uit de supermarkt is meestal van gepasteuriseerde melk.
- Rijping. Emmentaler AOP rijpt minstens vier maanden. Gewone Franse emmental rijpt doorgaans korter en smaakt daardoor milder en zachter, met een soepeler textuur.
- Regels. Voor gewone Franse emmental geldt geen herkomstregeling. Twee regionale varianten hebben wel een beschermde geografische aanduiding (IGP): Emmental de Savoie en Emmental français Est-Central. Die worden van rauwe melk gemaakt, volgens een vastgelegd productievoorschrift.
Wil je Franse emmentaler herkennen, kijk dan naar het land van herkomst op de verpakking en naar een eventuele IGP-aanduiding. Hoe langer een emmentaler gerijpt is, hoe voller en nootachtiger de smaak; een oudere Emmentaler AOP is daarom het duidelijkst anders dan een jonge Franse emmental. In de keuken gebruik je ze op dezelfde manier.
Emmentaler kopen: geraspt, plakken of stuk
Emmentaler ligt in de supermarkt in drie vormen. Welke je kiest, hangt af van wat je ermee gaat doen.
Geraspt. Een zak geraspte emmental is handig voor ovenschotels, gratins en pizza. Waar je op let en wanneer zelf raspen beter is, staat hieronder bij geraspte emmentaler.
Plakken. Voorgesneden plakken zijn bedoeld voor op brood, in een tosti of op een croque monsieur. Ze zijn dun en gelijkmatig, maar drogen sneller uit dan een stuk omdat er meer snijvlak aan de lucht ligt. Leg tussen geopende plakken een vel papier en sluit de verpakking goed af.
Stuk. Een stuk van het wiel blijft het langst goed en je bepaalt zelf hoe dik je snijdt of hoe fijn je raspt. Voor fondue of een kaasplank is een stuk de beste keuze. Hoe je kaas het beste smelt zonder dat hij draderig of vettig wordt, staat in de gids kaas smelten.
Let bij het kopen op een paar dingen. Kijk of er AOP op het etiket staat als je Zwitserse emmentaler wilt. Ga na hoe lang de kaas gerijpt is als die informatie erbij staat: hoe ouder, hoe voller de smaak. Biologische emmentaler herken je aan het Europese biologisch keurmerk, het groene blad van sterretjes. Een stuk emmentaler hoort een gave, droge korst te hebben en een egale, ivoor- tot lichtgele kleur zonder droge randen. Thuis bewaar je hem zoals andere harde kaas; zie de gids kaas bewaren.
Geraspte emmentaler: zelf raspen of uit de zak
Geraspte emmentaler is de kaas die je het vaakst in zakjes ziet, en dat is niet zonder reden. Emmentaler smelt tot een gelijkmatige laag en kleurt in de oven goudbruin, zonder dat de smaak andere ingrediënten overstemt.
Uit de zak. Een zak geraspte emmentaler bevat vaak een antiklontermiddel, zoals zetmeel of cellulose, zodat de draadjes los blijven. Soms is het een mengsel met andere kazen. Beide lees je op de ingrediëntenlijst. Voor gratineren, pizza en ovenschotels werkt een zak prima: de kaas hoeft daar alleen te smelten en te kleuren.
Zelf raspen. Voor fondue, een kaassaus of soep rasp je emmentaler liever zelf. Zonder antiklontermiddel smelt hij gladder en blijft een saus minder korrelig. Rasp de kaas koud uit de koelkast, dan plakt hij minder aan de rasp. Een grove rasp geeft draden die mooi uitlopen over een gratin; voor een saus kies je een fijnere.
Smelten en gratineren. Strooi geraspte emmentaler pas op de schotel als die bijna gaar is en zet hem dan nog kort onder de grill of bovenin de oven. Te lang of te heet maakt de kaas taai en vettig. In een saus roer je hem van het vuur af en in kleine porties erdoor.
Bewaren. Geraspte kaas droogt sneller uit dan een stuk. Bewaar een geopende zak of zelf geraspte emmentaler goed afgesloten in de koelkast en gebruik hem binnen een paar dagen, of volg de termijn op de verpakking. Wat je niet op tijd gebruikt, kun je invriezen voor warme gerechten.
Welke andere kazen geschikt zijn om te raspen en hoe je ze per gerecht inzet, lees je in de gids geraspte kaas.
Productie op schaal
Emmentaler wordt gemaakt in enorme kaaswielen. Een traditioneel wiel weegt gemiddeld 80 tot 100 kilo. De productie vereist grote hoeveelheden melk: voor één wiel zijn zo’n 1000 liter nodig. Het is een arbeidsintensief product dat alleen door gespecialiseerde kaasmeesters kan worden gemaakt.
In de keuken
Emmentaler is de klassieke fonduekaas. Gecombineerd met Gruyère en een scheutje witte wijn smelt het soepel tot een zijdezachte massa. De milde, nootachtige smaak zorgt voor balans zonder de fondue te overweldigen.
Gesmolten emmentaler is uitstekend in croque monsieur, quiches en gegratineerde groenten. Jong geraspt werkt ook goed in tosti’s en ovenschotels. Raclette, de traditionele Zwitserse smeltbereiding, gebruikt soms emmentaler als alternatief voor raclette-kaas.
Op de kaasplank
Als tafelkaas verdient emmentaler meer aandacht dan het vaak krijgt. Reserve of Premier Cru emmentaler heeft een complexiteit die vergelijkbaar is met goede Comté. Serveer op kamertemperatuur met druiven, walnoten en roggebrood. Een glas Riesling of een lichte Pinot Noir uit de Elzas past uitstekend.
