Ga naar inhoud

Cheddar

Cheddar kaas van mild tot extra mature: wat de rijpingsklassen betekenen, waarom cheddar oranje is, wat chesterkaas is en hoe je cheddar glad smelt.

Cheddar
HerkomstVerenigd Koninkrijk (Somerset, Engeland)
SmaakJong: mild, licht romig en zacht. Mature: nootachtig en hartig met lichte scherpte. Extra mature: intens, complex, met scherpe en soms licht pikante afdronk.
TextuurHalfhard en compact. Wordt harder en brokkelier naarmate de rijping vordert. Ambachtelijke cheddar heeft een dichtere structuur dan industriële varianten.
RijpingMild: 3-6 maanden. Mature: 9-12 maanden. Extra mature: 15-18 maanden. Vintage/Clothbound: 18-24+ maanden.
BewarenBewaar cheddar gewikkeld in vetvrij papier of kaasperkament in de koelkast (6-10°C). Plasticfolie kan worden gebruikt als tijdelijke bescherming, maar vervang het regelmatig om vochtstapeling te voorkomen. Bewaar bij voorkeur in de groentelade waar de temperatuur stabieler is.

Cheddar dankt zijn naam aan het dorp Cheddar in Somerset, Engeland, waar de kaas al wordt gemaakt sinds de twaalfde eeuw. De nabijgelegen grotten van Cheddar boden eeuwenlang de ideale omgeving voor rijping: stabiele temperatuur en hoge luchtvochtigheid. Tegenwoordig wordt cheddar overal ter wereld geproduceerd, van de VS tot Australië en Nederland, maar de traditionele Engelse clothbound cheddar, in doek gewikkeld en ambachtelijk gerijpt, is nog steeds de standaard waaraan alle andere varianten gemeten worden.

Het “cheddaren”

Wat cheddar onderscheidt van andere harde kazen is de productiemethode: “cheddaren”. Na het stollen van de melk worden de wrongelblokken gestapeld en gekanteld, waardoor extra wei wordt uitgedrukt en de zuurgraad stijgt. Dit proces zorgt voor de kenmerkende compacte, droge structuur en de karakteristieke smaak van cheddar. Industrieel geproduceerde cheddar slaat dit proces vaak over, wat resulteert in een homogenere maar minder complexe kaas.

Cheddar, cheddar cheese en chesterkaas

Cheddar kaas, cheddar cheese en kaas cheddar: het gaat steeds om dezelfde kaas. Cheddar cheese is gewoon de Engelse naam. De naam is niet beschermd, dus cheddar mag overal ter wereld gemaakt worden. Alleen West Country Farmhouse Cheddar heeft een beschermde oorsprongsbenaming (BOB). Die kaas komt van boerderijen in Somerset, Dorset, Devon en Cornwall, wordt gemaakt van melk uit die streek en rijpt minstens negen maanden.

Oudere Nederlanders kennen cheddar soms als chesterkaas, of kortweg chester. Die naam verwijst naar de stad Chester, de hoofdstad van het graafschap Cheshire in het noordwesten van Engeland. Daar werd Cheshire gemaakt, een van de oudste Engelse kazen. In de achttiende eeuw was Cheshire de bekendste kaas van Engeland, en de haven van Chester lag gunstig voor de handel. Op het vasteland werd chester daardoor een verzamelnaam voor harde Engelse kaas, ook voor cheddar. Later stond chester in Nederland en België vooral voor oranje cheddar en voor plakjes smeltkaas op basis van cheddar. Strikt genomen zijn het twee verschillende kazen. Cheshire is losser, kruimeliger en frisser van smaak, cheddar is compacter en wordt met de leeftijd voller en scherper.

Mild, medium, mature en extra mature

Op Engelse verpakkingen staat de rijpingsklasse vaak groter dan de merknaam. Die klassen zijn niet wettelijk vastgelegd. Elke maker hanteert eigen termijnen, dus zie de maanden hieronder als richtlijn.

  • Mild rijpt ongeveer 3 maanden. De kaas is soepel, romig en zacht van smaak. Geschikt voor sandwiches, voor kinderen en om te smelten.
  • Medium rijpt ongeveer 4 tot 8 maanden. Iets steviger en voller, met een eerste hartige toon. Een goede allrounder voor de keuken.
  • Mature rijpt ongeveer 9 tot 12 maanden. Nootachtig en hartig, met een duidelijke scherpte. Voor wie cheddar met karakter wil, op brood en in gerechten.
  • Extra mature rijpt 15 maanden of langer. De textuur wordt droger en brokkeliger. In de kaas vormen zich soms witte, knapperige kristalletjes: dat is meestal calciumlactaat en soms tyrosine, beide onschadelijk en geen schimmel.
  • Vintage is geen vaste klasse. De term wordt meestal gebruikt voor cheddar van 18 maanden of ouder.

Hoe langer de kaas rijpt, hoe meer eiwitten en vetten worden afgebroken. Daardoor ontstaan de scherpe, nootachtige en soms licht pikante tonen. Ambachtelijke clothbound cheddars, zoals Montgomery’s of Keen’s, rijpen in doek gewikkeld en hebben daardoor een aardse, complexe smaak. Ze zijn te vergelijken met een goede wijn.

Witte, oranje en rode cheddar

Van zichzelf is cheddar wit tot lichtgeel. In de zomer, als koeien vers gras eten, kleurt de melk door bètacaroteen iets geler dan in de winter. Oranje cheddar, in Engeland vaak red cheddar genoemd, is gekleurd met annatto. Dat is een plantaardige kleurstof uit de zaden van de achiote, een struik uit Midden- en Zuid-Amerika.

Het kleuren begon in Engeland al in de zeventiende eeuw. Kaas van volle zomermelk was diep geel en gold als de beste. Sommige makers schepten de room af voor boter en gaven de kaas daarna kleur, zodat hij er toch rijk uitzag. Later werd de oranje kleur een streekgewoonte. Schotse cheddar wordt vaak gekleurd, net als Red Leicester. In de Verenigde Staten zie je zowel gele als witte cheddar.

Annatto zegt niets over de rijping of de kwaliteit. Een witte en een oranje cheddar van dezelfde leeftijd smaken vrijwel hetzelfde. Kies dus op rijpingsklasse en maker, niet op kleur. Wil je oranje kleur in een kaassaus of op een burger, dan is een gekleurde cheddar een prima keuze.

Smelten en koken met cheddar

Cheddar is de kaas voor macaroni and cheese, hamburgers, tosti’s en quesadilla’s. Hoe goed hij smelt, hangt af van de rijping. Mild en medium cheddar bevatten meer vocht en smelten soepel en egaal. Extra mature is droger. Bij te veel hitte gaat het vet eruit lopen en wordt de kaas korrelig. Een goede tussenweg is half mild en half mature: de jonge kaas zorgt voor de smelt, de oude voor de smaak.

Rasp cheddar altijd zelf. Voorgeraspte kaas uit een zakje bevat vaak een antiklontermiddel, waardoor een saus minder glad wordt. Smelt de kaas op laag vuur en voeg hem in kleine porties toe. Voor een gladde kaassaus bind je eerst melk met een roux of wat maizena, haal je de pan van het vuur en roer je dan de kaas erdoor. Waarom de ene kaas wel mooi smelt en de andere schift, lees je in de gids kaas smelten.

In een tortilla laat cheddar zien wat hij kan. De kaas smelt in een paar minuten en de randjes worden knapperig in de pan. Probeer de quesadilla met cheddar en jalapeño: klaar in een kwartier, met mild of medium cheddar voor de beste smelt. Geraspte mature cheddar werkt ook goed als korst op ovenschotels en soepen. Op een kaasplank is een vintage cheddar een trekpleister naast een zachte blauwaderkaas en een zure chutney.

Tips

Kies een stuk cheddar in plaats van voorgesneden plakken. De smaak en textuur zijn beduidend beter en een stuk blijft langer goed. Haal cheddar een half uur voor het serveren uit de koelkast, dan komt de smaak het best tot zijn recht. Vervang je cheddar in een recept, neem dan een belegen Goudse kaas: die ligt qua smelt en hartigheid het dichtst in de buurt.